Po pierw­sze: nie ma w oko­li­cy le­ka­rzy. W przy­chod­niach przyj­mu­ją głów­nie fel­cze­rzy czy pie­lę­gniar­ki. Ale i tak w od­le­głych wsi na pół­no­cy Ma­da­ga­ska­ru do ta­kiej pla­ców­ki jest na­wet i po­nad 20 km. Oczy­wi­ście – na pie­cho­tę. Jak w przy­pad­ku chłop­ca o imie­niu Se­di (9 lat). Miał go­rącz­kę ty­fo­idal­ną i bie­gun­kę. W ta­kim sta­nie, bo­so i w upa­le, szedł z ma­mą do pie­lę­gniar­ki 20 km. Do szpi­ta­la ma­ją 50 km, więc do­sta­nie się tam by­ło niemożliwe.

Po dru­gie: na le­ka­rza ni­ko­go nie stać. Rol­ni­cy nie ma­ją żad­nych świad­czeń, ubez­pie­czeń spo­łecz­nych i za wszyst­ko mu­szą pła­cić. Od przy­ję­cia do le­ka­rza, po­przez jed­no­ra­zo­we rę­ka­wicz­ki, strzy­kaw­ki, za dia­gno­zę, za re­cep­tę, za le­kar­stwa. W pań­stwo­wych szpi­ta­lach, gdy nie masz pie­nię­dzy – nie zo­sta­niesz przy­ję­ty. Zo­sta­niesz odesłany.

Po trze­cie: bra­ku­je spe­cja­li­stów i sprzę­tu. Je­śli naj­bliż­sze USG czy RTG jest 200 km od miej­sca za­miesz­ka­nia, dla prze­cięt­ne­go czło­wie­ka to tak sa­mo, jak­by go nie by­ło. Nie stać tu ni­ko­go na po­dróż — w mal­ga­skich wa­run­kach trwa­ją­cą oko­ło 8 go­dzin. Dro­gi (a ra­czej jed­na dro­ga pro­wa­dzą­ca z pół­no­cy na po­łu­dnie) ma­ją wię­cej dziur niż as­fal­tu. Dziu­ry po­tra­fią być ta­kie, że zmie­ści­ło­by się w niej oso­bo­we auto.

A w po­rze desz­czo­wej, gdy dro­gi są za­la­ne, miej­sco­wi rol­ni­cy są zu­peł­nie po­zba­wie­ni opie­ki medycznej.

Od dziś sie­dzisz ław­ce z kimś innym

Dla­te­go więk­szość rol­ni­ków, wal­czą­cych o co­dzien­ną por­cję ry­żu, nie mo­że cho­dzić do le­ka­rza. Le­czą się tra­dy­cyj­nie, zio­ła­mi. A gdy te nie po­ma­ga­ją – umie­ra­ją na ba­nal­ne dla nas cho­ro­by. Naj­gor­sza jest ma­la­ria – każ­dy ją tu miał, na­wet wie­le ra­zy. Ale są i ta­cy któ­rzy jej nie prze­ży­li. Osła­bio­ne po­wszech­nym nie­do­ży­wie­niem ma­łe dzie­ci. Mat­ki po po­ro­dzie. Oso­by starsze.

Dzie­ci w pod­sta­wów­kach są przy­zwy­cza­jo­ne do wia­do­mo­ści, któ­re po­zna­ją po po­wro­cie z wa­ka­cji: od no­we­go ro­ku szkol­ne­go sie­dzisz w ław­ce z kimś in­nym. Twój ko­le­ga lub ko­le­żan­ka nie prze­trwa­li malarii.